Tatuaże, przynajmniej w kulturze europejskiej, od zawsze wydawały się bardziej domeną mężczyzn niż kobiet. Nawet dzisiaj nie jest łatwo być kobietą i mieć więcej niż jeden mały tatuaż – spojrzenia ludzi i ich na różne sposoby wyrażaną dezaprobatę łatwo zauważyć. Dzięki nowej książce na temat kobiet i tatuaży zyskaliśmy nowe spojrzenie w przeszłość i możemy zobaczyć ‘jak to dawniej bywało.’

Jak na dość niezwykły temat, książka zaczyna się w bardzo standardowy sposób – wstęp pokrótce przedstawia historię tatuażu na świecie. Trzeba tu jednak być wyrozumiałym ponieważ brak takiego właśnie wprowadzenia mogłoby zaowocować oskarżeniem o niedbałe podejście do tematu. Wstęp jest krótki lecz dość dokładny, a nawet robi ukłon w stronę ‘zachodniej tradycji tatuażu,’ który jest podobno głęboko zakorzeniony w europejskiej historii. Dalej jest już tylko lepiej.

 

Mocnymi stronami tej książki są solidne badania źródłoznawcze oraz osadzenie tematu w szerokim (a jednak wciąż dokładnym) kontekście. Ponieważ pierwsze wytatuowane kobiety pracujące w cyrku pojawiły się w XIXw., stuleciu, na którym swoje piętno odcisnęła era wiktoriańska w Anglii, czytelnik może zapoznać się z podstawowymi informacjami na temat epoki, jak postrzegano wówczas kobietę, jakie było jej miejsce w społeczeństwie i jakich reguł musiała przestrzegać. Wytatuowane kobiety, skąpo odziane i na pozór bezwstydnie odsłaniające swoje ciała na oczach cyrkowej widowni, łamały społeczne normy, co sprawiało, że były postrzegane jako ‘zwyczajne i egzotyczne jednocześnie’ oraz ‘symbolizowały wolność wyboru, swobodne podejście do własnego ciała oraz możliwość życia w niezwykły sposób...’ Podejście Osterud jest zbyt dokładne jednak, aby postrzegać tamtą epokę przez pryzmat współczesnych koncepcji feministycznych, więc wprowadzone są tu też elementy ekonomii i socjologii, co rzuca dużo światła na ówczesną sytuację kobiet i wybory, których mogły dokonywać. Bardzo istotne jest tu też przedstawienie listów, pamiętników, wspomnień i materiałów promocyjnych dużych cyrków z epoki, co pozwala zajrzeć gębiej w przeszłość i lepiej zrozumieć opisywane tu kobiety i ich drogę życiową. Romantyzm życia w drodze, miłość sztuki i osobista wolność były ważne, ale powody, dla których decydowały się na bolesną i nieodwracalną metamorfozę były tez bardziej przyziemne; Ada Mae, jedna ze słynnych ‘tattooed ladies’ ujęła to zręcznie i dobitnie: ‘kiedy ludzie pytają mnie dlaczego się wytatuowałam, mówię im, że to dlatego, że kocham sztukę ... i to prawda... do pewnego stopnia ... lubię też regularnie jeść.’

 

Jednym z bardzo fascynujacych zagadnień jest tu życie w cyrku i ‘The Tattooed Lady’ zawiera wiele rzadkich zdjęć atrystów zarówno na scenie jak i poza nią. Autorka podkreśla jak wielkie znaczenie miał cyrk dla ludzi, którzy go odwiedzali, opisuje jak na co dzień wyglądało życie w drodze, co cyrk miał do zaoferowania i jak pomagał zwykłym ludziom określać ich własną tożsamość i poznać życie poza granicami ich miasteczek.

 

Słynne wytatowane kobiety, Nora Hildebrandt, Irene Woodward czy Emma de Burgh, są tu nie nazwiskami i kilkoma wersami podstawowych informacji, ale raczej dokładnie przedstawionymi portretami kobiet i solidną próbą prześledzenia ich karier. Stare fotografie, anegdoty i rzadkie informacje o ich prywatnym życiu składają się na fascynującą historię kobiet, które były wystarczająco odważne, aby przeciwstawić się normom społecznym i wystarczająco silne, aby przeżyć w trudnych czasach.

 

Całość nie byłaby, oczywiście, kompletna, gdyby zabrakło rozdziału o współczesnych wytatuowanych kobietach i ostatnia część książki, ‘Dziedzictwo,’ pokazuje wielkie zmiany, jakie zaszły na przestrzeni ostanich kilku dekad, jak bardzo nasze własne spojrzenie na tatuaze się zmieniło i jak wiele spośród tych zmian zawdzięczamy pierwszym wytatuowanym kobietom. Dziwić jednak może nieobecność w tym rozdziale ‘Die Katzen,’ która jest jedną z najbardziej wytatuowanych kobiet żyjących współcześnie i która współtworzyła historię współczesnych sideshows.

 

Książka jest bardzo ładnie wydana – twarda okładka, dobry indeks pozwalający na znalezienie potrzebnych informacji, podane źródła. ‘The Tattooed Lady’ jest pozycją wartą znalezienia się w kolekcji książek na temat modyfikacji ciała.

 

Amelia Klem Osterund, The Tattooed Lady. A History, Speck Press 2009

  « wstecz